به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «سفیر هراز» و به نقل از «بلاغ»؛ بارندگی‌های کم‌سابقه اواخر سال ۱۳۹۷ و اوایل ۱۳۹۸، سیمرغ را وارد شرایطی کرد که کمتر کسی برای آن آماده بود؛ رودخانه‌ها و مسیل‌هایی که سال‌ها آرام، کم‌جان و کم‌آب به نظر می‌رسیدند، در مدت زمانی کوتاه طغیان کردند و چهره‌ای دیگر از خود نشان دادند؛ چهره‌ای خشمگین که سکوت طولانی‌اش، بسیاری را به خطا انداخته بود.

سیلاب، تنها یک پدیده طبیعی نبود؛ پیامی بود از انباشت غفلت‌ها. اراضی کشاورزی، راه‌های ارتباطی و حتی بخش‌هایی از مناطق مسکونی، درگیر آبی شدند که جایی برای عبور نداشت. مسیل‌ها ظرفیت خود را از دست داده بودند و رودخانه‌ها، تنگ‌تر از آن بودند که بارش‌های سنگین را تاب بیاورند.

در روزهای نخست بحران، تمرکز اصلی بر نجات جان انسان‌ها و مهار وضعیت بود. حضور نیروهای امدادی، بسیج، گروه‌های مردمی و دستگاه‌های اجرایی، هرچند نتوانست مانع خسارت شود، اما اجازه نداد بحران از کنترل خارج شود. با این حال، نقطه عطف سیل ۹۸ نه در روزهای اوج آب، که پس از فروکش‌کردن آن رقم خورد؛ زمانی که پرسش‌ها آغاز شد.

سیمرغ، به‌عنوان منطقه‌ای با محوریت کشاورزی، بیشترین آسیب را در این بخش متحمل شد. شالیزارها و زمین‌های زراعی که ستون معیشت بسیاری از خانوارها به‌شمار می‌روند، در مدت کوتاهی زیر آب و گل‌ولای مدفون شدند. خسارت‌ها تنها به نابودی محصول محدود نماند؛ ساختار خاک، زهکش‌ها و سیستم‌های آبیاری نیز در بسیاری از نقاط آسیب جدی دید.

در بازخوانی این حادثه، محسن محمودی کارشناس مدیریت بحران در گفتگو با خبرنگار بلاغ با اشاره به همین موضوع می‌گوید: در سیل ۹۸، کشاورزی سیمرغ نه‌تنها به‌خاطر شدت بارش، بلکه به دلیل نبود آمادگی و ضعف زیرساختی آسیب دید. وقتی مسیر طبیعی آب بسته باشد یا رودخانه لایروبی نشده باشد، اولین جایی که ضربه می‌خورد زمین کشاورزی است.

او تأکید می‌کند: بخش قابل توجهی از خسارت‌ها، نتیجه تصمیمات تدریجی و اشتباه در طول سال‌ها بوده است؛ تصمیم‌هایی که شاید در زمان خود کم‌هزینه به نظر می‌رسیدند، اما در روز بحران، هزینه واقعی‌شان را آشکار کردند.

بررسی وضعیت پیش از سیل نشان می‌دهد که رودخانه‌ها و مسیل‌های شهرستان سیمرغ، مدت‌ها پیش از بارندگی‌های سنگین ۹۸، نیازمند رسیدگی جدی بودند. رسوب‌گذاری گسترده، رشد بی‌رویه پوشش گیاهی و حتی تخلیه نخاله‌های ساختمانی در حریم رودخانه‌ها، ظرفیت عبور آب را به‌شدت کاهش داده بود.

پدرام کیانی کارشناس منابع آب نیز در این‌باره به خبرنگار بلاغ می‌گوید: رودخانه موجود زنده است؛ اگر مسیرش را ببندیم یا به حال خودش رها کنیم، در زمان بارندگی شدید واکنش نشان می‌دهد. سیل ۹۸ نتیجه سال‌ها بی‌توجهی به همین اصل ساده بود.

به گفته او، بسیاری از مسیل‌ها عملاً کارکرد اصلی خود را از دست داده بودند و در زمان بحران، آب راهی جز ورود به اراضی کشاورزی و مناطق مسکونی پیدا نکرد.

یکی از تفاوت‌های مهم سیل ۹۸ با حوادث مشابه گذشته، رویکردی بود که پس از بحران شکل گرفت. این‌بار موضوع صرفاً جبران خسارت نبود. جلسات مکرر مدیریت بحران، بازدیدهای میدانی و گزارش‌های کارشناسی، مسئولان را به این جمع‌بندی رساند که بدون اصلاح زیرساخت‌ها، تکرار بحران، تنها مسئله زمان است.

لایروبی رودخانه‌ها و پاکسازی مسیل‌ها به‌عنوان اولویت در دستور کار قرار گرفت. آزادسازی حریم رودخانه‌ها، اگرچه با مقاومت‌ها و چالش‌هایی همراه بود، اما به‌عنوان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر پذیرفته شد. هم‌زمان، آموزش کشاورزان و ساکنان مناطق در معرض خطر درباره مدیریت آب و آمادگی در برابر سیل، جدی‌تر از گذشته دنبال شد.

محسن محمودی در ادامه گفت‌وگوی خود تصریح کرد: سیل ۹۸ به ما یاد داد که مدیریت بحران فقط مربوط به روز حادثه نیست. پیشگیری، مهم‌ترین بخش کار است؛ حتی اگر هزینه داشته باشد.

رجب حسنی‌سماکوش معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ در گفتگو با خبرنگار بلاغ اظهار کرد: پس از آن اتفاق، دلایل تشدید خسارت، نقاط بحرانی و موانع موجود بر عبور آب رودخانه که سبب انسداد مسیر شده بود، مورد شناسایی قرار گرفت.

وی افزود: در ادامه هر ساله کار لایروبی بستر رودخانه نیز انجام می‌گیرد.

معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ خاطرنشان کرد: یکی از دلایل اصلی خسارت سیل  ۹۸ به پایین‌بودن سطح پل باز می‌گشت که این پل به‌طور کامل تخریب و پل جدیدی با همت دستگاه‌های اجرایی متولی نظیر مدیریت بحران و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، احداث شد که به لحاظ طول، دهنه و ارتفاع، استانداردهای لازم را دارد.

حسنی‌سماکوش ادامه داد: سطح پایین پل بُرج‌خِیل در سیلاب  ۹۸ موجب شده بود تا آورده‌های سیل و تنه درختان در پشت این پل بماند و پساب وارد روستاها و اراضی شالیزاری و باغی مردم شود که خساراتی را به بار آورده بود.

وی بیان کرد: مسیر این رودخانه که از شهر سیمرغ می‌گذرد بالغ بر  ۲۰  کیلومتر است که عمده این مسیر، لایروبی شده است و حدود  ۸۰ درصد آن لایروبی شده است.

معاون عمرانی فرمانداری سیمرغ عنوان کرد: تمامی نقاط بحرانی این رودخانه نیز مرتفع و لایروبی شده است تا از تکرار خسارت و آبگرفتگی، جلوگیری شود.

حسنی‌سماکوش اعلام کرد: تمهیدات لازم برای حفظ حریم رودخانه اندیشیده شد و با ورود امور آب شهرستان، عقب‌نشینی‌ها نیز انجام شد تا از خسارت دوباره جلوگیری شود.

در جریان سیل و پس از آن، نقش مردم و گروه‌های داوطلب به‌وضوح دیده شد. کمک به تخلیه مناطق در معرض خطر، پاکسازی زمین‌های کشاورزی و حتی بازسازی اولیه، بدون مشارکت مردمی امکان‌پذیر نبود. همین تجربه، نگاه بسیاری از ساکنان منطقه را نسبت به اهمیت پیشگیری تغییر داد.

پدرام کیانی معتقد است: وقتی مردم اثر مستقیم لایروبی، آزادسازی مسیر آب و رعایت حریم رودخانه را می‌بینند، خودشان تبدیل به مطالبه‌گر می‌شوند. این اتفاق بعد از سیل ۹۸ در سیمرغ به‌وضوح رخ داد.

سیل سال ۱۳۹۸ برای شهرستان سیمرغ، فقط یک حادثه طبیعی نبود؛ هشداری جدی بود که با خسارت‌های سنگین همراه شد، اما پرده از واقعیت‌هایی برداشت که سال‌ها نادیده گرفته شده بودند. طبیعت، زبان هشدار خود را با آب و گل سخن گفت.

این حادثه نشان داد توسعه بدون برنامه و بی‌توجهی به زیرساخت‌ها، دیر یا زود هزینه‌ساز می‌شود. رودخانه‌ها، حافظه‌ای بلندمدت دارند و هر مسیری که از آن‌ها گرفته شود، روزی با قدرت پس گرفته خواهد شد.

امروز، اگرچه خطر سیل به‌طور کامل از بین نرفته، اما تجربه ۹۸ و اقداماتی که پس از آن انجام شد، سطح آمادگی سیمرغ را افزایش داده است. اگر این درس‌ها فراموش نشوند، شاید بزرگ‌ترین دستاورد آن بحران، کاهش خسارت‌های آینده باشد؛ دستاوردی که از دل یک فاجعه متولد شد.

گزارش: علیرضا توکلی

انتهای پیام/