به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «سفیر هراز» و به نقل از «بلاغ»؛ در روزگاری که صفحه‌های تلفن همراه به میدان اصلی روایت‌سازی تبدیل شده‌اند، ذهن انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری در معرض هجوم پیام‌ها، تحلیل‌ها و القائات قرار دارد؛ ماه مبارک رمضان امسال در حالی فرا می‌رسد که فضای مجازی نه فقط محل گفت‌وگو، بلکه صحنه یک نبرد آرام و پیوسته شناختی است.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های معنوی و اجتماعی این ماه برای بازگرداندن تعادل روانی به جامعه بهره برد؟ آیا مناسک دینی صرفاً امری فردی است یا می‌تواند به یک راهبرد اجتماعی برای بازسازی امید تبدیل شود؟

برای واکاوی این موضوع، با خدیجه محمدی، کارشناس مسائل دینی، به گفت‌وگو نشستیم تا ابعاد «عملیات شناختی ویژه رمضان» در فضای مجازی را تبیین کند؛ راهبردی که او از آن با عنوان «جشن رمضان» یاد می‌کند.

خدیجه محمدی در گفتگو با خبرنگار بلاغ با اشاره به وضعیت کنونی فضای مجازی می‌گوید: امروز با نوعی بمباران خبری مواجهیم که احساس ناامنی روانی تولید می‌کند. حجم بالای اخبار منفی، تحلیل‌های بحران‌محور و برجسته‌سازی ناکامی‌ها، ذهن مخاطب را در وضعیت فرسایش قرار داده است.

وی افزود: این فضا صرفاً حاصل یک روند طبیعی اطلاع‌رسانی نیست، بلکه بخشی از آن به عملیات هدفمند روانی بازمی‌گردد؛ عملیاتی که تلاش می‌کند احساس بن‌بست و بی‌آیندگی را در ذهن کاربران تثبیت کند.

به گفته این کارشناس دینی، یکی از محورهای این القائات، قرار دادن جامعه در حالت تعلیق میان «نگرانی از آینده» و «انتظار رخدادهای ناگهانی» است؛ وضعیتی که به اضطراب مزمن و انفعال اجتماعی می‌انجامد.

محمدی در ادامه به فشارهای اقتصادی اشاره می‌کند و می‌گوید: وقتی مشکلات معیشتی با روایت‌های یأس‌آلود گره می‌خورد، ذهن افراد مستعد پذیرش هر نوع تحلیل بدبینانه می‌شود. این همان نقطه‌ای است که عملیات شناختی دشمن بر آن متمرکز می‌شود.

وی همچنین به بعد دیگری از این فضا اشاره می‌کند و می‌گوید: القای کاهش معنویت در نسل جوان و تصویرسازی از گسست میان دین و زندگی روزمره، یکی از خطوط پررنگ این روایت‌هاست؛ در حالی که واقعیت‌های میدانی جامعه چنین تصویر یکدستی را تأیید نمی‌کند.

این کارشناس دینی، در پاسخ به این پرسش که راهکار چیست، پاسخ داد: باید به جای واکنش‌های مقطعی، یک طراحی هوشمندانه و ایجابی داشته باشیم. ماه رمضان فرصتی کم‌نظیر برای بازآرایی فضای ذهنی جامعه است.

محمدی در ادامه، مفهوم «جشن رمضان» را چنین توضیح می‌دهد: رمضان فقط ماه امساک نیست؛ ماه ضیافت، دیدار، همدلی، سفره‌های مشترک و بازگشت به آرامش درونی است. اگر این تصویر واقعی و زنده در فضای مجازی بازنمایی شود، خودبه‌خود روایت یأس کمرنگ خواهد شد.

به باور او، در بسیاری از شهرهای جهان اسلام، رمضان با چراغانی، گردهمایی‌های خانوادگی و نشاط معنوی همراه است؛ تصویری که می‌تواند در برابر تصویر تیره و بحران‌محور بایستد.

این کارشناس دینی، با اشاره به تقارن عید فطر امسال با عید نوروز می‌گوید: این هم‌زمانی، ظرفیت مضاعفی برای تولید امید و حرکت اجتماعی ایجاد می‌کند؛ دو مناسبت که هر دو پیام نوزایی و آغاز دوباره دارند.

محمدی بر اهمیت نمایش «زندگی جاری» در فضای مجازی تأکید می‌کند و می‌افزاید: وقتی کاربران، تصاویر کسب‌وکارهای فعال، خانواده‌های دور سفره افطار و محافل قرآنی پرشور را می‌بینند، ذهنشان از تعلیق خارج می‌شود و به وضعیت عادی بازمی‌گردد.

وی معتقد است: آرامش، یک امر صرفاً درونی نیست، بلکه بازنمایی اجتماعی آن نیز اهمیت دارد، لذا اگر فضای مجازی مملو از تصویر سکینه و اعتماد به نفس ملی باشد، اضطراب جمعی فروکش می‌کند.

این کارشناس دینی،  یکی از محورهای مهم این عملیات شناختی را «روایت همدلی» می‌داند و در این زمینه می‌گوید: تصویرسازی از کمک‌های مردمی، اطعام نیازمندان و مشارکت‌های داوطلبانه، نشان می‌دهد جامعه زنده و همدل است.

به گفته محمدی، این روایت‌ها نه‌تنها امیدآفرین است، بلکه فشار اقتصادی را نیز از منظر عاطفی تعدیل می‌کند؛ زیرا حس تنهایی و بی‌پناهی را کاهش می‌دهد.

وی بر نقش جوانان در این مسیر تأکید دارد و می‌گوید: نسل جوان، تولیدکننده اصلی محتوا در فضای مجازی است. اگر آنان پیام‌آور معنویت و نشاط باشند، معادله روایت‌ها تغییر می‌کند.

این کارشناس دینی، یادآور شد: رمضان ماه تقویت ارتباط با خداوند است و همین پیوند معنوی می‌تواند منبعی برای اطمینان قلبی و مقاومت در برابر موج‌های روانی باشد.

محمدی در جمع‌بندی سخنان خود تصریح کرد: جشن رمضان یک شعار نیست، بلکه یک راهبرد شناختی است؛ یعنی تبدیل سرمایه معنوی جامعه به محتوای امیدبخش و آرام‌ساز در فضای مجازی و اگر این رویکرد به‌صورت گسترده و هماهنگ اجرا شود، فضای یأس و تعلیق جای خود را به نشاط معنوی، انسجام اجتماعی و اعتماد جمعی خواهد داد و رمضان، افزون بر ماه عبادت، به ماه بازسازی ذهن و دل جامعه بدل می‌شود.

در پایان این گفتگو، وقتی از اتاق خارج می‌شوم، به این فکر می‌کنم که رمضان فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ می‌تواند یک «روایت» باشد، روایتی که اگر درست و به‌موقع در فضای مجازی بازگو شود، حال و هوای ذهنی جامعه را تغییر می‌دهد.

در روزهایی که خبرهای تیره و تحلیل‌های التهاب‌آفرین به سرعت دست‌به‌دست می‌شوند، شاید انتشار تصویر یک سفره ساده افطار، یک محفل جزءخوانی یا یک کمک مومنانه بی‌نام و نشان، بیش از صدها تحلیل، آرامش بیافریند.

آنچه محمدی از آن به عنوان «جشن رمضان» یاد می‌کند، در ذهن من به معنای بازگرداندن زندگی به جریان طبیعی خود است؛ اینکه مردم کارشان را بکنند، درسشان را بخوانند، خریدشان را انجام دهند و در عین حال دلشان به نور دعا گرم باشد. شاید عملیات شناختی واقعی همین باشد؛ اینکه به جای تمرکز بر سایه‌ها، چراغ‌ها را بیشتر کنیم.

رمضان هر سال می‌آید، اما اینکه ما چگونه آن را روایت کنیم، انتخاب ماست. اگر روایت غالب، امید و همدلی باشد، فضای مجازی هم می‌تواند از میدان اضطراب به میدان آرامش تبدیل شود؛ جایی که ایمان، نه در شعار، بلکه در تصویر زندگی جاری مردم دیده شود.

گفتگو: مجتبی قربانی

انتهای پیام/