به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «سفیر هراز» و به نقل از «بلاغ»؛ علی هادیپور در گفتگو با این پایگاه خبری، به تبیین مهمترین راهکارهای مدیریت هیجانات منفی و ارتقای تابآوری روانی در شرایط بحرانی پرداخت.
وی نخستین و مهمترین نکته قابل توجه را طبیعی بودن طیف وسیعی از واکنشهای هیجانی در شرایط کنونی دانست و اظهار داشت: تجربه احساسات متنوع و گاه متضادی همچون ترس عمیق، اضطراب فراگیر، اندوه سنگین، خشم فروخورده یا سردرگمی، کاملاً طبیعی و منطبق با واکنشهای انسانی در مواجهه با بحران است. رویکرد صحیح در این شرایط، سرکوب این هیجانات نیست؛ چراکه سرکوب آنها در درازمدت میتواند به آسیبهای جدیتری منجر شود. بلکه باید با بهرهگیری از تکنیکهای نوین و علمیِ تنظیم هیجان، این احساسات را به شیوهای سازنده مدیریت کرد تا این طوفانهای هیجانی، بدون آنکه ریشههای وجودی ما را بخشکانند، از مسیر زندگی عبور کنند.
پذیرش هیجانی و تکنیکهای مدیریت احساسات
این کارشناس با استناد به مفاد راهنمای علمی وزارت بهداشت، «پذیرش احساسات» را سنگبنای تابآوری در طوفانهای روانی معرفی و خاطرنشان کرد: به شهروندان گرانقدر توصیه میشود به جای فرار از هیجانات ناخوشایند یا نادیده گرفتن آنها، این احساسات را به طور کامل و بدون قضاوت شناسایی کرده و برای آنها نامی انتخاب کنند. این اقدام ساده که در روانشناسی با عنوان «برچسبزنی به هیجانات» شناخته میشود، به بازگرداندن کنترل فرد بر اوضاع کمک شایانی میکند.
هادیپور در ادامه به تشریح کاربردیترین تکنیکهای مدیریت هیجان پرداخت و افزود: نوشتن روزانه احساسات و نگرانیها، تمرین مداوم تنفس عمیق شکمی، بهرهگیری از تکنیکهای آرامسازی عضلانی و روشهای مراقبه (مدیتیشن) که بر تمرکز بر لحظه حال تأکید دارند، میتواند به طور چشمگیری فشار روانی لحظهای را کاهش داده و ظرفیت تحمل افراد را در برابر سختیها افزایش دهد. این راهکارها همچون سپری محافظتی برای روان عمل میکنند.
اهمیت حفظ ریتم عادی زندگی
وی با اشاره به اهمیت حیاتی حفظ ساختار و نظم در زندگی روزمره تصریح کرد: یکی از مؤثرترین راهکارهای مورد تأکید در این راهنما، تداوم عادات روزمره و حفظ روال عادی زندگی است. در شرایطی که جهان پیرامون دچار بیثباتی میشود، پایبندی به عادتهای سادهای مانند برنامه منظم خواب و بیداری، مصرف وعدههای غذایی سالم در ساعات مشخص و انجام فعالیتهای معمول شخصی (نظیر مطالعه یا تمرینات بدنی سبک)، به مغز مخابره میکند که هنوز بخشی از زندگی تحت کنترل است. این احساس کنترل، نقش بسزایی در کاهش اضطراب فراگیر و ایجاد حس ثبات و امنیت روانی دارد.
این کارشناس همچنین نسبت به برخی رفتارهای تغذیهای نادرست هشدار داد و گفت: توصیه جدی وزارت بهداشت پرهیز از مصرف بیرویه مواد غذایی و نوشیدنیهای حاوی کافئین مانند قهوه، چای پررنگ و نوشابههای انرژیزاست، چراکه این مواد میتوانند مستقیماً باعث تشدید علائم فیزیولوژیک اضطراب از جمله تپش قلب، بیقراری و بیخوابی شوند. جایگزینی این مواد با مایعات آرامبخش همچون دمنوشهای گیاهی و آب فراوان توصیه میشود.
هادیپور با اشاره به اهمیت «پذیرش احساسات» به جای سرکوب آنها در شرایط بحرانی، گفت: باید با بهرهگیری از تکنیکهای علمیِ تنظیم هیجان، اجازه دهیم این طوفانها بدون آسیب زدن به ریشههای وجودی ما، از مسیر زندگیمان عبور کنند.
وی در این خصوص افزود: مواجهه مستمر با انبوهی از اخبار ناگوار، تصاویر دلخراش و تحلیلهای متناقض، به سرعت به یک منبع بزرگ اضطرابزا تبدیل میشود. توصیه قاطع وزارت بهداشت آن است که شهروندان یک بازه زمانی مشخص و محدود (حداکثر نیم ساعت در روز) را برای پیگیری اخبار اختصاص دهند و از قرار گرفتن مداوم در معرض جریان اخبار، به ویژه در ساعات پایانی شب و پیش از خواب، خودداری کنند.
این کارشناس روانشناسی ادامه داد: در شرایط حساس کنونی، به جای دنبال کردن جزئیات التهابآور که صحت و سقم آنها نیز تأیید نشده است، تنها اطلاعات ضروری و کاربردی برای حفظ امنیت و برنامهریزی روزمره را دنبال کنید. این رویکرد هوشمندانه از گسترش سریع شایعات و اضطراب ناشی از آن که گاه میتواند به مراتب ویرانگرتر از خود رویداد اصلی باشد، جلوگیری میکند.
حمایت ویژه از کودکان و سالمندان
هادیپور با اشاره ویژه به آسیبپذیری بیشتر کودکان و سالمندان، بر لزوم ارائه حمایتهای روانی هدفمند از سوی خانوادهها برای این دو قشر تأکید کرد و در خصوص نحوه تعامل صحیح با کودکان اظهار داشت: کودکان با توجه به درک محدودی که از رویدادهای پیچیده دارند، بسیار بیشتر در معرض ترس و اضطراب قرار میگیرند. والدین گرامی باید با زبانی ساده، صادقانه و متناسب با سن کودک، وقایع را توضیح دهند و با ایجاد فضای سرشار از امنیت عاطفی، بازیهای آرامبخش، در آغوش گرفتن مکرر و اطمینانبخشی مداوم، این حس را در آنان تقویت کنند که در کنارشان هستند و از آنها محافظت خواهند کرد.
وی در خصوص مراقبت از سالمندان افزود: سالمندان عزیز ممکن است در این ایام بیش از هر زمان دیگری احساس تنهایی و ناامیدی کنند. حفظ ارتباط مستمر با آنها از طریق تماسهای تلفنی روزانه، دیدارهای حضوری با رعایت احترام و یا پیامهای محبتآمیز، نقشی حیاتی در کاهش این احساسات منفی دارد. مشارکت دادن آنها در گفتگوها و تصمیمگیریهای خانوادگی، احساس ارزشمندی و مفید بودن را در آنان زنده نگه میدارد. همچنین بایستی نسبت به منابع اطلاعاتی آنها حساس بود و با فراهم کردن دسترسی به منابع معتبر، از آسیبهای روانی ناشی از اخبار نادرست و شایعات جلوگیری کرد.
همدلی جمعی؛ داروی التیامبخش زخمهای اجتماعی
این کارشناس روانشناسی یکی از مؤثرترین راهکارهای کاهش اضطراب فراگیر در سطح جامعه را توسعه و تقویت فرهنگ «همیاری و همدلی اجتماعی» دانست و خاطرنشان کرد: در شرایط بحرانی، همدلی با بازماندگان و آسیبدیدگان، حتی از طریق حمایتهای کوچکی مانند تهیه مایحتاج اولیه، همدردی قلبی و شنیدن درد دلهای آنان، یا یک تماس ساده تلفنی، میتواند شعله امید را در دلهای خسته جامعه زنده کند. مشارکت فعال در فعالیتهای امدادی و پایبندی به مسئولیتهای جمعی، نه تنها به بهبود اوضاع کمک میکند، بلکه احساس مفید بودن را در افراد تقویت کرده و از بروز انزوای اجتماعی و درماندگی جلوگیری میکنند.
هادیپور ضمن تأکید بر گذرا بودن ایام سخت، از عموم مردم خواست در صورت تجربه علائم شدید و پایدار روانی مانند اختلالات عمیق خواب، افکار مزاحم، حملات پانیک یا ناتوانی مفرط در انجام وظایف روزمره، حتماً به متخصصان و مشاوران مجرب سلامت روان در مراکز خدمات جامع سلامت و کلینیکهای روانشناسی مراجعه کنند.
وی در پایان تصریح کرد: بیگمان رمز عبور موفقیتآمیز از این بحران، چیزی نیست جز همدلی بیشائبه، پایبندی به اصول والای انسانی، تقویت باورهای جمعی و اعتماد به یکدیگر. با اتکا به این سرمایههای عظیم اجتماعی و بهرهگیری از راهنماییهای علمی نهادهایی چون وزارت بهداشت، قادر خواهیم بود آیندهای روشنتر و سربلندتر از گذشته را برای خود، خانوادههایمان و میهن عزیزمان رقم بزنیم.
گفتگو: مجید ناییجی
