به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «سفیر هراز» و به نقل از «بلاغ»؛ سید طاها رضوی| پیش از انقلاب اسلامی، فعالیتهای فضایی ایران در چارچوب محدود و وابستهای قرار داشت. در آن دوران، تمرکز اصلی بر استفاده از فناوریهای ارتباطی ماهوارهای وارداتی و مشارکت در پروژههای بینالمللی تحت هدایت قدرتهای فضایی بود.
ایران در سال ۱۳۴۹ به عضویت «کمیته استفاده صلحآمیز از فضای ماورای جو سازمان ملل» درآمد و ایستگاههای دریافت سیگنالهای ماهوارهای در کشور راهاندازی شد. با این حال، هیچ برنامه بلندمدت و مستقلی برای دستیابی به توانایی طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره وجود نداشت.
زیرساختهای علمی و صنعتی لازم برای چنین دستاوردی شکل نگرفته بود و فناوری فضایی عمدتاً در حوزه مصرف باقی مانده بود. دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نیز ارتباط نظاممندی با صنعت فضایی نداشتند و گامی فراتر از آموزشهای نظری برداشته نشده بود.
انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، نقطه عطفی در تمامی عرصههای علمی و فناورانه ایران ایجاد کرد. با تأکید بر استقلال، خودکفایی و توسعه دانش بنیان، فناوری فضایی نیز به یکی از اولویتهای راهبردی کشور تبدیل شد. تأسیس «سازمان فضایی ایران» در سال ۱۳۸۲ و تدوین «سند جامع توسعه هوافضا»، چارچوبی منسجم برای حرکت در این مسیر دشوار فراهم آورد. رویکرد جدید، مبتنی بر تربیت نیروی انسانی متخصص در داخل، ایجاد شبکهای از دانشگاهها، پژوهشگاهها و صنایع وطنی و تلاش برای بومیسازی فناوریهای حساس بود.
در این مسیر، گامهای متعددی برداشته شد؛ از طراحی و پرتاب ماهوارههای تحقیقاتی سبکوزن مانند «سینا» در دهه ۷۰ و ۸۰، تا توسعه ماهوارهبرهای ایرانی مانند «سفیر». این تلاشها، زمینهساز دستاورد بزرگ ۱۴ بهمن ۱۳۸۷ شد؛ روزی که ماهواره کاملاً ایرانی «امید»، با ماهوارهبر سفیر از خاک ایران به فضا پرتاب شد. این موفقیت، حاصل دو دهه تلاش پیوسته دانشمندان و مهندسان ایرانی در شرایطی بود که دسترسی به فناوریهای پیشرفته فضایی اغلب با محدودیتهای بینالمللی روبرو میشد.
پرتاب «امید» تنها یک پرتاب نمادین نبود. این ماهواره که تمامی مراحل طراحی، ساخت، آزمون و پرتاب آن توسط متخصصان داخلی انجام شده بود، نشان داد که ایران به دانش چرخه کامل فناوری فضایی دست یافته است. این رویداد، اعتماد به نفس ملی را تقویت کرد و انگیزهای قوی برای ادامه مسیر ایجاد نمود. پس از آن، ایران پرتابهای موفق دیگری را نیز تجربه کرد و ماهوارههایی با مأموریتهای تصویربرداری، سنجش از دور و ارتباطی را به فضا فرستاد.
روز ملی فناوری فضایی، امروز تنها یادآور پرتاب «امید» نیست؛ بلکه نماد گذار ایران از وضعیت مصرفکننده فناوری فضایی در قبل از انقلاب، به جایگاه کشوری صاحبتوانمندی طراحی و پرتاب در بعد از انقلاب است. این مسیر، با تمامی چالشها و محدودیتها، بر پایه ارادهای ملی و سرمایهگذاری بر نیروی انسانی متخصص استوار بوده است. فناوری فضایی ایران، اکنون در خدمت اهداف توسعهای کشور از جمله مدیریت منابع طبیعی، نظارت بر محیط زیست، کاهش اثرات بلایای طبیعی و توسعه ارتباطات قرار گرفته و افقهای بلندتری را در برابر چشمان دانشمندان این مرز و بوم گشوده است.
