اوضاع سیاسی-اجتماعی ایران بعد از هاشمی رفسنجانی (بخش1)

تاریخ انتشار : چهارشنبه - ۲۲ / دی / ۱۳۹۵
Share/Save/Bookmark
غفور شیخی، جامعه شناس، مدرس دانشگاه و همکار پایگاه خبری تحلیلی مکریان مهاباد قصد دارد در مجموعه یادداشت های کوتاهی به جایگاه و شخصیت سیاسی آیت الله رفسنجانی رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام بپردازد.
 

به گزارش سفیر هراز،

به نقل از مکریان؛ با عرض تسلیت بمناسبت وفات سیاستمدار پرسابقه ی کشور و شاگرد امام (ره) و یار رهبری به ملت شریف و خانواده معزز و یاران و همراهان وی و درخواست علو درجات. این مطلب از دیدگاه جامعه شناختی به بررسی اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران بعد از وفات ایشان طی 2 بخش می پردازد.

درآمد

یکی از ۹ فرزند میرزاعلی هاشمی بهرمانی و ماه‌بی‌بی صفریان بنام اکبر در سال ۱۳۱۳در روستای بهرمانی، بخش نوق از توابع رفسنجان متولد شد. سال 1337با عفت خانم مرعشی دختر محمد صادق مرعشی (نوه ی آیت الله سیدکاظم طباطبائی یزدی) ازدواج می کند و حاصل آن پیوند پنج فرزند به نام های فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر می باشد. قبل از انقلاب اسلامی مشغول ایراد سخنرانی‌های متعدد در مجامع مختلف بر ضد نظام ستم شاهی، تالیف آزاداندیشی اسلامی و روشنفکری، تاسیس مکتب تشیع، ترجمه سرگذشت فلسطین، جهان در عصر بعثت و تألیف امیرکبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار، تالیف تفسیر راهنما و نشر مقالات گوناگون بود. زیر نظر اساتید مختلف در حوزه علمیه قم مانند سید حسین طباطبایی بروجردی، روح‌الله خمینی، سید محمد محقق داماد، محمدرضا گلپایگانی، سید محمدکاظم شریعتمداری، عبدالکریم حائری یزدی، شهاب‌الدین نجفی مرعشی، محمدحسین طباطبائی و حسین‌علی منتظری مشغول به فراگیری علوم مختلف شود. تحت اثر تعلیمات آیه الله روح‌الله خمینی به سیاست روی آورد و به مخالفت با حکومت محمدرضا شاه پهلوی و انقلاب سفید او پرداخت. طی هفت دوره متناوب دستگیری‌ از سال های 1337 تا 1357 در مجموع چهارسال و پنج ماه حبس و زندانی کشیدند. بعد از انقلاب این مجموعه ی فعالیت ها بسیار گسترده تر و رسمی تر شد و جزوی از اعضای حزب جمهوری و سپس سرپرست وزارت کشور و ریاست مجلس شورای اسلامی گردید. امام جمعه موقت تهران بودند و سمت جانشین فرماندهی کل قوا، نیابت ریاست مجلس خبرگان بعد از وفات آیه الله مشکینی، دو دوره ریاست جمهوری (سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶) و سپس ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی و همچنین ریاست شورای عالی امنیت ملی و در پایان ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را بر عهده داشتند. ابتدای سال 1358جهت مذاکره با گروه های کورد،در قالب هیات نمایندگی جمهوری اسلامی با طالقانی، بنی صدر و بهشتی به کردستان سفر نمود.

در هنگامه تبعید حضرت امام خمینی(ره)، نقش سیدعلی خامنه ای، اکبر هاشمی رفسنجانی، بهشتی و منتظری و... در مبارزه با شاه در داخل کشور برجسته تر گردید. با وجود نگرش ضدغربی انقلابیون در آن دوران، وی سفرهای زیادی به کشورهای دیگر مانند ژاپن و ایالات متحده آمریکا به انجام رساند. هاشمی در دوره جنگ، علاوه بر ریاست مجلس، یکی از ائمه جمعه موقت تهران و نماینده امام خمینی در شورای عالی دفاع (بعد از دکتر چمران،۱۳۶۰) و جانشین فرمانده کل قوا در ماه‌های پایانی جنگ ایران و عراق بود و به عنوان فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء نشان درجه 1فتح را (در کنار حسین فهمیده، محمد پاکپور، صیاد شیرازی، همدانی، باقری، شمخانی، فدوی...) از رهبری دریافت داشت.

از وزرا و کابینه ی دولت وی می توان به غرضی(پست)، نجفی(آموزش و پرورش)، فلاحیان(اطلاعات)، ولایتی(امورخارجه)، محمد خاتمی (ارشاد)، زنگنه(نیرو)، آخوندی (مسکن)، بشارتی (کشور) و معاون اولی حسن حبیبی... اشاره نمود.

تفکرات سیاسی- اقتصادی

هاشمی رفسنجانی همواره سعی بر آن داشته و عملکرد وی نیز چنین نشان داده که تفکراتی فراجناحی و میانه رو، عمیق و به دور از جنجال داشته باشد. از لحاظ شیوه ی تفکر اقتصادی گرایش بیشتری به راست گرایی و از لحاظ شیوه ی تفکر فرهنگی گرایش بیشتری به چپ گرایی و از لحاظ سیاسی شیوه ی تفکر شورایی گرایش به شایسته سالاری و نخبه گرایی داشت. این بدان معناست که به یک روش تلفیقی فراجناحی معتقد بود و اقتصاد ترکیبی را نیز ترجیح می داد. به ملی کردن صنایع سنگین و زیربنایی و بهره گیری از صنایع مدرن و مالیات‌های سنگین باور داشته و در کنار آن دیدگاه نوخواهانه ی خود به دین و فرهنگ را حفظ کرده بود. همواره به عنوان وزنه تاثیرگذار جریان های داخلی کانون توجه جناح های مختلف و شخصیت های آتیه دار بوده است. تفکرات سیاسی وی از ابتدا تا زمان وفاتش چندان دستخوش تغییر و چرخش نگردیده و به چندوجهی دیدن مسائل، مصلحت اندیشی، بکارگیری فنون و ابزارهای نو، استفاده از پتانسیل بازار و قدرت مالی صاحبان سرمایه و سرمایه گذارها و تاثیر آنان در جریان های سیاسی و همچنین حمایت از افراد هم تیمی اش پایبند بود. بسیاری از کارشناسان علی الخصوص افرادی که از تریبون غربی ها و دشمنان کشور سخن می گفتند سعی داشتند وی را به عنوان تهدیدی بالقوه برای رهبری معرفی کنند که در جریان های مختلف سیاسی و به ویژه نامه ی وی به رهبری این گمانه زنی ها نقش بر آب می شدند. در آن نامه بعد از بیان بسیاری از جریانات و برخی گلایه ها از رئیس جمهور وقت، چنین می نویسد: «اکنون که امام راحل (ره) آن پیر فرزانه و حلّال مشکلات و ملجاء همه و |همچنین| یار صبور و دیرینه هر دوی ما آیت‌الله شهید مظلوم دکتر بهشتی و بسیاری از همسنگران قدیم که یا به فیض عظمای شهادت رسیدند و یا به دیار باقی شتافتند، در بین ما حضور ندارند، شما مانده‌اید و من و معدودی از یاران و همفکران قدیم. دوست، همراه، و هم سنگر دیروز، امروز و فردایتان 18خرداد88».

 

فرجام جناح اصلاحات و اعتدال

هاشمی رفسنجانی به طور رسمی و علنی جزو جناح اصلاحات یا اصول گرایی نبوده و هیچ گاه هم پیوندهای خود را با آنان سست و گسسته ننموده است و این با توجه به شخصیت و وضعیت و مقام وی قابل انتظار می باشد اما حالت برعکس آن همواره مشاهده شده است که برخی شخصیت های جناح اصول گرایی خود را از وی به دور دارند و جناح اصلاح طلب خود را به وی نزدیک نمایند. در طبقات عالیه حکومت داری، انتخاب روش و رویه و جناح مشخص یکی از الزامات عملی کار در گروه است برای همین وی مصلحت نظام که بمثابه حلقه ی اتصال سران است را برگزید. حمایت وی از وزیر ارشاد خود برای رسیدن به مسند ریاست دولت اصلاحات و سپس حسن روحانی وزنه ی مدیریتی کشور را به تعادل و مشارکت حداکثری رساند. زیرمجموعه ی اصلاحات و اعتدال با وفات هاشمی رفسنجانی دچار عارضه ی سنگین از دست دادن تکیه گاه فکری و روشی شده اما به دلیل فراجناحی بودن هاشمی، این جناح همچنان به کار و امور خود با همان توان قبلی می تواند ادامه دهد چون در واقع وابستگی سیاسی شدیدی به وی نداشته اند اما در عمل، بسیاری از قدرت طلب ها و فرصت گراهایی که پشت پرده ی نظام و قانون جناحی مشغول استفاده بودند و به نوعی حمایت هاشمی را با ارادت اشراف منشانه کسب نموده بودند دچار سردرگمی می شوند. بیشتر از جناح ها و سایر ارکان نظام این رهبری است که بر اثر از دست دادن یکی از مهره های پرسابقه و باتجربه و یار دیرینه فرازوفرودها باید مورد تفقّد و تسلّی و تجدید بیعت قرار گیرند. چرا که بخشی از اقناع افکار عمومی و سیاست های جناحی و مشاوره های مدیریتی بر عهده ی وی بود. اختلافات داخلی و تضارب های خانوادگی و «شل کن سفت کن»های سیاسی در مقیاس مملکت داری یک کشور حساس و چندقومیتی با بحران های تحریم و تورم و رکود، امری دور از انتظار و غیرطبیعی نیست. قابل پیش بینی است که در آینده سیاسی کشور متشکل از چندین طیف و جناح اصلی مانند اصول گرایی، اصلاح طلبی، اعتدال گرایی و نسل جدید سیاستمدارهای نوگراست که بعد از وفات شخصیت های ماندگار و سرمایه های نظام به صحنه ی مدیریتی و سیاسی کشور می آیند و حاصل تربیت مکتب پیشین و نوگرایی جهان مدرن هستند.

 


 

 

کد مطلب: MTU4Njk0
 

 
کیمیا سامانه